جریمه عابران پیاده بیش از نیم قرن در کشور سابقه دارد. تاریخ را که مرور کنیم، میرسیم به یک روز اردیبهشتی در سال ۱۳۴۳ و ۲۰ عابر پیاده متخلفی که در میدان مخبرالدوله تهران، برای آنکه به قوانین «پیاده راه رفتن در شهر» بیتوجهی کرده بودند، مجبور شدند ۵۰ ریال جریمه بدهند و یک ساعت هم بازداشت شدند!
در پی این اتفاق، مطبوعات آن روزگار نوشتند: «از امروز (۲۹ اردیبهشت ماه سال ۱۳۴۳) اداره راهنمایی و رانندگی نسبت به تخلفات عابران پیاده شدت عمل نشان داد و هر کس که خارج از محلهای خطکشی شده از عرض خیابان عبور کرد، به وسیله ماموران راهنمایی و رانندگی بازداشت و جریمه شد. این اقدام ماموران راهنمایی و رانندگی تهران به موجب ماده چهارم جرایم پنجاه ریالی قانون اخذ جرایم مصوب خردادماه ۱۳۳۹ عابران پیاده انجام میشود.»
دهه آخر قرن سیزده شمسی با افزایش جمعیت شهری و ازدیاد وسایل نقلیه، شکلی متفاوت از آن روزهای پایتخت ترسیم میکند اما در این سالها بارها به نقش عابران پیاده در تصادفات و آمار بالای مرگ و میر عابران پیاده اشاره و بارها تصمیم گرفته شده تا جریمه عابران پیاده را به عنوان ابزاری برای «توجه دادن عابران پیاده به رعایت قوانین» اجرایی کنند اما به گفته پلیس امکان اجرای قوانین مرتبط با عابران فراهم نبوده است. هفته گذشته موضوع جریمه کردن عابران پیاده توسط راهنمایی و رانندگی دوباره مطرح شد و این بار به نظر میرسید ماجرا قرار است از حرف بیرون آید و به اجرا نزدیک شود. سردار سیدکمال هادیانفر، رییس پلیس راهور ناجا در این زمینه گفته بود: «ما سامانه مرتبط را طراحی کردهایم و کد ملی و چهره افراد را هم داریم که میتوان بر این اساس مشخصات افراد را تطبیق داد و آنها را جریمه کرد.»
پلیس میگوید مقصر یکپنجم تصادفهای کشور عابران پیاده هستند و به همین دلیل قوانینی در این باره وجود داشته منتها به دلیل کافی نبودن زیرساختها شکل عملی به خودش نگرفته و اکنون شرایط اجرای آن فراهم شده است، اما به نظر میرسد ساز و کار اعلام شده برای شناسایی عابران متخلف کافی نباشد، موضوعی که شهرام جبارزادگان کارشناس برنامهریزی شهری نیز در گفتوگو با «اعتماد» به آن اشاره میکند و میگوید: امکان جریمه عابران پیاده در صورت تخلف از طریق چهرهنگاری با کد ملی در شرایط حاضر و با امکانات موجود تقریبا غیرممکن است، مگر اینکه شهر به یکباره به تجهیزاتی مجهز شده باشد که از آن بیخبر باشیم. در شهری که امکان جریمه کردن موتوسیکلتسواران در آن وجود ندارد و راکبان موتور در شهر جولان میدهند و رانندگان با پوشاندن پلاک خودروهایشان وارد محدوده طرح ترافیک میشوند، جریمه کردن عابران پیاده که بخش قابل توجهی از آنها را مسافران اتوبوس و مترو تشکیل میدهند، در واقع پاک کردن صورت مساله است. به گفته جبارزادگان فناوری زیرساختهای کنترل مکانیزه ترافیک از جمله دوربینهای نظارت تصویری مربوط به سالهای گذشته است و به نظر میرسد در مورد وسایل نقلیه موتوری نیز امکانات نرمافزاری مدیریت ترافیک با اشکالات و محدودیتهای کیفی و کمی روبهرو است، کمااینکه در حال حاضر نیز بعضی رانندگان خودروها با شناسایی معابر ورودی که دوربینهایشان مشکل دارند، بدون اینکه جریمه شوند، وارد محدوده طرح ترافیک میشوند و برخی راکبان موتوسیکلتها بدون توجه و ترس از دوربینها مرتکب تخلف میشوند.
در روزهایی که خطاهای پیدرپی انسانی، در کوچه و خیابان به وفور هست، پاسخ صریح جبارزادگان به این پرسش حاوی تلنگرهایی به برخی سوءرفتارهاست. او میگوید: جریمه کردن عابران پیاده، فارغ از اینکه اجرای آن چقدر عملیاتی است، با توجه به شرایط اجتماعی و اقتصادی موجود امکانپذیر به نظر نمیرسد، ضمن اینکه این اقدام میتواند بخش قابل توجهی از انرژی و توان پلیس را به جای ماموریتهای اصلی، به خود معطوف کند. البته این نکته را نیز باید در نظر داشت که عابران پیاده با استفاده از ماسک و پوشاندن صورت خود به راحتی میتوانند از چراغ قرمز عابر پیاده عبور کنند و بدون نگرانی از جریمه شدن به دوربین زل زده و به آن لبخند بزنند.
ماده ۲۱۵ آییننامه راهنمایی و رانندگی که شامل ۹ بند است به موضوع عابران پیاده پرداخته، بر اساس این قانون در محلهایی که پیادهرو وجود دارد، عابران پیاده نباید از سطح سوارهرو استفاده کنند همچنین در محلهایی که پیادهرو وجود ندارد یا غیرقابل تردد است، عابران باید از منتهیالیه سمت چپ سوارهرو و عکس جهت حرکت وسایل نقلیه عبور کنند.
